Alîkariya zimanê zikmakî çi ye?

Li gor plana xwendinê ya pêşdibistanê divê zarokên ku zimanê wan ê zikmakî ne swêdî ye, xwedî îmkanên pêşxistina zimanê xwe jî bin. Antrenorekî/e zimanê zikmakî her hefte carekê zarokan dibîne. Ew ji heman herêma kulturî ya zarokan e. Mirov dilîze, distirê, resman çêdike, dibire, dizeliqîne û bi zimanê zikmakî ê zarokan çîrokan dixwîne. Antrenor her weha dikarin ji bo grupa zarokan hemûyê serkariya lîstik û stranan bikin û bi vî awayî kltureke din bidin nasîn û heman dem nasnameya zarokan qewîn bikin. Li gor lêkolînan eger zarok hîn berî dibistanê zimanê zikmakî bi kar bînin, di dibistanê de biserketîtir in. Ev yek di navbera zimanê pêşdibistan û zimanê malê de dibe pirek.

Xwendina zimanê zikmakî çi ye?

Li dibistana destpêkê û li lîseyê zimanê zikmakî dersek bi serê xwe ye. Armanc ew e ku zarok bi awayekî baş ji xebata dibistanê sûdê werbigrin û karîn û nasnameya xwe ya duzimanî pêş bixin. Ev kar divê bi awa û formên munasib bi cih bê, rê li ber pêşketina şexsî ya zarokan veke û baweriya wan bi wan qewî bike.
Di derbarê xwendina zimanê zikmakî de çend destûr û qeyde hene. Hûn dikarin di beşa “dokumentên birêvebir” de zêdetir li ser bixwînin.
Piraniya mamostayên zimanê zikmakî ji herêmên kulturî yên zarokan bixwe ne. Her weha divê mamostayên zimanê zikmakî zimanê swêdî baş bizanibin û civata swêdî baş nas bikin.

Bi zimanê zikmakî rêberiya dersan çi ye?

Zarok û ciwanîn nû hatine Swêdê û hîn nikarin bi zimanê swêdî dersan têbigihin, dikarin alîkariya dersan bi zimanê xwe bigrin. Dibistan û dêûbav bi hev re li ser pêwîstiya vê alîkariyê dipeyivin. Lê biryara dawî ya li ser akîkariya dersan bi zimanê zikmakî ya mudira/ê dibistanê ye.

Kî dikare alîkarî, xwendin û rêberiya dersan bi zimanê zikmakî werbigre?

Hemû şagirdên ku li malên xwe ne swêdî lê bi zimanekî din dipeyivin, dikarin zimanê xwe ê zikmakî bixwînin. Ji bo zimanên mînorîtetan zarok dikare zimanê xwe bixwîne eger li malê hertim bi wî zimanî nepeyive jî. Her weha zarokên adoptîv jî xwedî maf in ku bi zimanê xwe ê zikmakî bixwînin û alîkarî bigrin.

Zimanên netewî yên mînorîtetan kîjan in?

Meänkelî (fîniya Tornedal), samî (samiska), romanî, cihyanî û fînî.
Li Swêdê sala 2001 ê statuya zimanên mînorîtetan li gor qeydeyên YE ê hat bilind kirin.

Mirov çawa muraceat dike?

Dêûbav divê herin ji dibistanê yan ji belediyê bipirsin. li ser muraceat û daxwaza xwendina zimanê zikmakî dêûbav biryarê didin, ne personalê dibistan yan pêşdibistanan. Dayîra sexberiya zarokan û dibistan mecbûr in ku dêûbavan ji dema muraceatê agahdar bikin û riya muraceatê pêş wan bikin. Xwendin yan alîkariya bi zimanê zikmakî belaş e û ne mecbûrî ye.

Kî ji alîkarî û xwendinê berpirs e?

Berpirsiyariya serekî ya sexberiya zarokan û dibistanê ya belediyê ye. Ji bo gihiştina armancên ku dewletê dest nîşan kirine, belediye di rêvebirina karûbaran de xwedî azadiyeke mezin in. Eger herî kêm 5 şagird û mamostayên munasib hebin, belediye mecbûr e ku xwendina zimanê zikmakî pêşkêş bike. ji bo xwendina zimanê zikmakî dibistanên cihê dikarin hevkariyê bikin, ji bona ku têra xwendinê grupên mezin çêbibin.

Organîzasyona li pêşdibistanê

Berpirsiyaroya belediyan e ku pêşdibistan ji bo bicihanîna armancên plana xwendinê xwedî îmkan bin. hevkariya bi malbatê re wê piştgiriya pêşketin û fêrbûna zarok bê kirin. Antrenora/ê zimanê zikmakî di hefteyekê de 2 heya 6 saetan tê cihê zarok lê; li zarokxanê yan li pêşdibistanê.
Îro di pratîkê de ji 10 zarokan bi tenê 1 mafê xwendina zimanê zikmakî bi kar tîne. Hejmara zarokên ku alîkariya zimanê zikmakî digrin li gor belediyeyan tê guhertin.

Organîzasyona li dibistana destpêkê

Li gor qanûnê belediye mecbûr in ku xwendina zimanê zikmakî pêşkêş bikin. li dibistana destpêkê xwendin bi awayên cihê tê organîze kirin, lê her şagirdek di hefteyekê de 2 heya saetan zimanê zikmakî dixwîne.

1. Xwendina zimanê zikmakî wek dersa hilbijartina ziman (sal 6-9)
   şûna zimanekî biyanî şagird dikare zimanê xwe yê zikmakî bixwîne. Hingê xwendin dikeve ber plana dem û şemaya eslî ya dibistanê. Saet wek prensîp di navbera şeşem û nehem sala dibistanê de tên par lirin. Li gor hejmara şagirdên ku dixwazin zimanekî hilbijêrin, mudir biryarê dide ka wê kîjan zimanên hilbijartinê di dibistanê de hebin.
   
   
2. Xwendina zimanê zikmakî wek dersa “daxwaza şagird” (sal 1-9)
   Di dibistana destpêkê de wê dibistan bikariba heta derecekê dersa ku şagird bixwe hildibijêre pêşkêş bike. Di vê dersê de wê şagird bikaribe di babetek yan çend babetan de -ku wek ders li dibistanê hene- zanîna xwe kûrtir bike. Yên ku bixwazin, dikarin zimanê xwe yê zikmakî şûna vê dersê hilbijêrin. Lê mudira/ê dibistanê biryar dide ka zimanê zikmakî şûna vê dersê dikare bê xwendin yan na. Hejmara şagirdên ku dixwazin zimanê xwe bixwînin bandorê li biryarê dike.
   
   
3. Xwendina zimanê zokmakî wek dersa “hilbijartina dibistanê” (sal 1-9)
   Di plana demê de çend saet hene ku dikarin ji bo xwendina zimanê zikmakî bên bikaranîn. Ev saet dikarin ji bo ji bo dersekê yan çend dersan bên bikaranîn ji bona ku profîleke taybetî bidin dibistanê. Dikare mumkin be ku ev saet ji bo xwendina zimanê zikmakî bên veqetandin.
   
   
4. Xwendina zimanê zikmakî derveyî plana dem û şemaya eslî
   şagird dikare derveyî şemaya dibistanê jî zimanê zikmakî bixwîne. Ev tê wê maneyê ku şagird hefteyê çend dersên zêde digre. Her belediye bixwe biryarê dide ka wê bibin çend ders. Îro ya normal di hefteyekê de serê grupê 2 saetên xwendinê ye.

Organîzasyona li “särskolan”

şagirdên ku diçin “särskolan” jî dikarin zimanê zikmakî bixwînin û alîkariya dersan bi zimanê wan bê dayîn. Zimanê zikmakî dikare wek dersa ”daxwaza şagird” yan jî derveyî şemaya dibistanê bê xwendin. Ji bo xwendina zimanê zikmakî ya li “särskolan”ê paneke taybetî heye. ji bo her şagirdekê/î ferdî xwendin tê amade kirin.

Organîzasyona li lîseyê

Dema ciwan dest bi lîseyê dikin, dikarin xwendina zimanê zikmakî bidomînin. Di nav çarçeweya plana kursê de mirov dikare zimanê zikmakî wek dersa ”hilbijartina ferdî”, ”hilbijartina ziman (zimanên modern)”, yan jî wek kurseke zêde bixwîne. Kursên lîseyê li ser hev 250 puan in. belediye li gor hejmara zarokan û îmkanên xwe riyên cida ji bo xwendina zimanê zikmakî pêşkêş dike.

Hevkariya mal û dibistanê

Di warê xwendina zimanê zikmakî de zarok girêdayî helwêsta pozîtîf a personal û dêûbavan e. Girîng e ku di navbera mal û dibistanê de atmosfereke pozîtîf û daxwaza hevkariyê hebe. Ji bilî vê yekê pêşdibistan û dibistan mecbûr in her termînê herî kêm carekê ”civîna rewşê” [utvecklingssamtal] amade bikin.
Persona, dêûbav û zarok beşdarî vê civînê dibin. Eger zarok zimanê zikmakî dixwîne, pir norma e ku anrenor yan mamostaya/ê zimanê zikmakî beşdarî civîna rewşê bibe. Lê beşdariya mamosta/ê zimanê zikmakî ne ji bo tercumaniyê te.
Mafê dêûbavan heye ku wek temamkera civîna rewşê daxwaza înformasyoneke nivîskî bikin. Li dibistana destpêkê ji sinifa 8 an û pê ve karne tê dayîn.